Nhóm	Ví dụ	Đặc điểm
TSCĐ hữu hình	máy móc, nhà xưởng	Có hình thái vật chất, tham gia nhiều chu kỳ SX-KD
TSCĐ vô hình	phần mềm ERP, quyền sử dụng đất	Không có hình thái vật chất, nhưng đem lại lợi ích kinh tế > 1 năm

Xem thêm: Điều Kiện Vốn Hóa Tài Sản Cố Định: Hướng Dẫn Toàn Diện Cho Nhà Đầu Tư Thông Minh

Công thức xác định nguyên giá

Tài sản cố định (TSCĐ) hữu hình

Chi phí trực tiếp phổ biến

• Vận chuyển – bốc dỡ

• Lắp đặt, chạy thử (trừ sản phẩm thu hồi)

• Lãi vay phát sinh trong giai đoạn đầu tư

• Lệ phí trước bạ & chi phí bảo hiểm lắp đặt

Ví dụ tính nhanh
Alpha AM mua máy CNC 50 triệu (chưa VAT). Phí vận chuyển & cài đặt 1,1 triệu (đã VAT 10 %).
Chi phí được vốn hoá = 1,1 triệu ÷ 1,1 = 1 triệu
Nguyên giá = 51 triệu đồng.

Tài sản cố định (TSCĐ) Vô hình

Nguyên giá = Giá mua/giá thành + Chi phí liên quan trực tiếp + Thuế phí

Các khoản vốn hoá thường gặp: phí đăng ký, chuyển giao công nghệ, chi phí tư vấn triển khai phần mềm.

Xem thêm: Điều Kiện Là Tài Sản Cố Định là gì 2025?

Sáu tình huống phổ biến khi xác định nguyên giá

TT	Tình huống	Cách xác định	Mẹo kế toán/đầu tư
1	Mua trả chậm/trả góp	Giá mua trả tiền ngay tại thời điểm mua (không gồm lãi)	So sánh IRR của lãi trả góp với chi phí cơ hội
2	Tự xây dựng / tự sản xuất	Giá thành thực tế + chi phí trực tiếp	Loại trừ lãi nội bộ, chi phí bất thường
3	Thuê tài chính	Giá trị hợp lý hoặc giá PV tối thiểu > = 1 năm	Phải cộng phí chuyển giao NB nếu có
4	Tài sản nhận góp vốn	Giá thẩm định độc lập hoặc giá thị trường	Kiểm tra chênh lệch với giá sổ sách bên góp vốn
5	Nhận tài trợ, biếu tặng	Giá thẩm định + chi phí làm thủ tục	Cẩn trọng với thuế TNDN và thuế TNCN
6	Hợp nhất – sáp nhập	Giá xác định theo chuẩn mực IFRS/VAS M&A	Ghi nhận B-Book vs. PPA (Purchase Price Allocation)

Cập nhật pháp lý mới nhất 2025

Ngày 30 / 05 / 2025, Bộ Tài chính ban hành Thông tư 30/2025/TT-BTC sửa đổi 08 điều trọng yếu của Thông tư 45, đáng chú ý:

1. Bổ sung Khoản 12 Điều 9 – Doanh nghiệp phải lập “kế hoạch khấu hao phù hợp với vòng đời tài sản và mô hình kinh doanh”; cấm khấu hao “cào bằng” cho thiết bị công nghệ cao đời mới.

2. Tăng ngưỡng nhận biết TSCĐ hữu hình lên 40 triệu đồng (thay vì 30 triệu) áp dụng từ 15 / 07 / 2025.

3. Cho phép trích khấu hao tăng tốc (gấp tối đa 2 lần khung chuẩn) đối với máy móc phục vụ chuyển đổi số 4.0, nếu doanh nghiệp chứng minh hiệu quả kinh tế cao.

Alpha AM khuyến nghị nhà đầu tư kiểm tra báo cáo tài chính quý III/2025 của các doanh nghiệp công nghệ—biên lợi nhuận có thể “lệch pha” do chính sách khấu hao mới.

Vì sao nguyên giá quan trọng với đầu tư thông minh?

Hiệu suất sử dụng Tài sản cố định (TSCĐ)

Hiệu suất TSCĐ = Doanh thu thuần / TSCĐ bình quân

Chỉ số càng cao => doanh nghiệp tận dụng tài sản tốt, ít “vốn chết”.

Benchmark VN30 2024-2025: trung vị ngành sản xuất ~ 2,1 lần; ngành logistics ~ 3,5 lần (Báo cáo Alpha AM tổng hợp).

Khấu hao – “lá chắn thuế”

Nguyên giá càng cao → khấu hao hằng năm càng lớn → lợi nhuận chịu thuế thấp hơn trong giai đoạn đầu → cải thiện dòng tiền ròng (FCF).

Giá trị còn lại & quyết định M&A

Giá trị còn lại = Nguyên giá – Khấu hao lũy kế

• Nếu giá trị còn lại < 40 % nguyên giá, DN có thể cân nhắc thanh lý;

• Nếu > 70 %, nhưng hiệu suất < ngành → doanh nghiệp “ôm” tài sản nhưng chưa dùng hết → rủi ro ROA thấp.

Ảnh hưởng tới định giá DCF & P/B

Trong mô hình Free Cash Flow to Firm (FCFF), dòng tiền CAPEX = ΔTSCĐ + Khấu hao. Hiểu đúng nguyên giá giúp ước lượng CAPEX tương lai, điều chỉnh WACC hợp lý.

Xem thêm: Quy Trình và Những “Thương vụ khủng” trong mua bán và sáp nhập doanh nghiệp tại việt nam trong 10 năm qua

Case study Alpha AM

Bối cảnh

• Công ty A (khách hàng Alpha AM) mua dây chuyền sản xuất nước giải khát 120 tỷ VND (2020).

• 2025 nâng cấp thêm 30 tỷ nhờ vốn vay ưu đãi.

 Tính toán

Kết quả: Sau nâng cấp, hiệu suất sử dụng TSCĐ tăng 33 %. Doanh nghiệp giữ được lợi nhuận biên, còn nhà đầu tư được “bonus” tăng trưởng EBITDA nhờ khấu hao mới 6 tỷ/năm (khấu hao tăng tốc 8 năm).

Chiến lược tối ưu nguyên giá & khấu hao

Trước khi mua tài sản

1. Tính TCO (Total Cost of Ownership) thay vì chỉ nhìn giá mua.

2. Đàm phán gói bundled (vận chuyển, lắp đặt, bảo hành) để vốn hoá tối đa, giảm chi phí P&L.

3. So sánh leasing vs. purchase: nếu chi phí vốn > IFRS 16 right-of-use depreciation → chọn thuê tài chính.

Trong quá trình sử dụng

• Bảo trì dự đoán (predictive maintenance) giúp kéo dài tuổi thọ hữu dụng, phân bổ khấu hao hợp lý.

• Ghi tăng nguyên giá khi nâng cấp nhưng nhớ điều chỉnh useful life để tránh “nhồi” khấu hao.

Khi lập ngân sách đầu tư

Alpha AM gợi ý mô hình 60-20-20:

• 60 % tài sản tăng trưởng (máy móc mới, bất động sản công nghiệp)

• 20 % thu nhập cố định (trái phiếu doanh nghiệp uy tín)

• 20 % phòng thủ (vàng, tiền gửi ngắn hạn)

Xem thêm: Chí Phí Nhượng Bán Tài Sản Cố ĐỊnh Là gì? Và Cách tính 2025

FAQ

Q1. Nguyên giá TSCĐ có đổi khi giá thị trường tăng?
Không. Nguyên giá chỉ điều chỉnh khi đánh giá lại theo quy định, nâng cấp, tháo dỡ bộ phận quản lý riêng hoặc quyết định của cơ quan nhà nước.

Q2. Chi phí lãi vay có được vốn hoá?
Có, nếu phát sinh trước khi tài sản sẵn sàng sử dụng (VAS 16 & IAS 23). Sau thời điểm đó phải hạch toán chi phí tài chính.

Q3. Start-up công nghệ mua server 28 triệu có ghi nhận TSCĐ?
Không, vì ngưỡng mới ≥ 40 triệu (từ 15 / 07 / 2025). Nên ghi nhận CCDC và phân bổ chi phí.

Xem thêm: Mua Bán Nợ Doanh Nghiệp là gì? Quy định về mua bán nợ của doanh nghiệp mà nhà đầu cần biết năm 2025