Cùng Alpha AM tìm hiểu các hình thức mua bán Doanh nghiệp tại Việt Nam

Mua bán toàn bộ doanh nghiệp (100%)

• Đặc điểm: Chủ sở hữu chuyển nhượng toàn bộ quyền sở hữu doanh nghiệp cho bên mua. Bên mua tiếp quản toàn bộ tài sản, nhân sự, quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp.

• Áp dụng: Doanh nghiệp tư nhân, công ty TNHH một thành viên, công ty cổ phần.

• Ví dụ: Tập đoàn Masan Group mua lại 100% VinCommerce (đổi tên thành WinMart).

Mua bán một phần doanh nghiệp

• Đặc điểm: Chủ sở hữu chuyển nhượng một phần vốn góp hoặc cổ phần chi phối để bên mua có quyền kiểm soát hoạt động của doanh nghiệp mục tiêu.

• Áp dụng: Công ty TNHH hai thành viên trở lên, công ty cổ phần.

Sáp nhập doanh nghiệp (Merger)

• Đặc điểm: Hai hay nhiều doanh nghiệp hợp nhất thành một thực thể mới. Doanh nghiệp bị sáp nhập sẽ chấm dứt hoạt động, chuyển giao toàn bộ tài sản, quyền lợi, nghĩa vụ sang doanh nghiệp nhận sáp nhập.

• Loại hình áp dụng: Các doanh nghiệp cùng ngành hoặc có chiến lược bổ trợ nhau.

• Ví dụ: Hai ngân hàng nhỏ hợp nhất để tạo ra ngân hàng mới mạnh hơn

Mua lại doanh nghiệp (Acquisition)

• Đặc điểm: Doanh nghiệp lớn hoặc mạnh hơn mua lại toàn bộ hoặc một phần đáng kể doanh nghiệp khác nhằm thâu tóm thị phần, công nghệ, nguồn lực hoặc tài sản chiến lược.

• Loại hình áp dụng: Các ngành có cạnh tranh gay gắt như bán lẻ, bất động sản, công nghệ.

• Ví dụ: Central Group (Thái Lan) mua lại hệ thống Big C tại Việt Nam.

M&A theo chiều ngang (Horizontal M&A)

• Đặc điểm: Giao dịch giữa các doanh nghiệp cùng ngành, cung cấp sản phẩm hoặc dịch vụ tương tự để mở rộng quy mô, loại bỏ cạnh tranh, tăng thị phần.

• Ví dụ: Hai công ty sản xuất thực phẩm sáp nhập nhằm thống lĩnh thị trường.

Mua bán doanh nghiệp theo chiều dọc (Vertical M&A)

• Đặc điểm: Giao dịch giữa các doanh nghiệp trong cùng một chuỗi giá trị nhưng ở các công đoạn sản xuất, phân phối khác nhau để tối ưu hóa chi phí và quản lý chuỗi cung ứng.

• Ví dụ: Một công ty sản xuất thép mua lại nhà máy khai thác quặng sắt.

Mua bán doanh nghiệp kết hợp (Conglomerate M&A)

• Đặc điểm: Các doanh nghiệp trong cùng ngành nhưng cung cấp sản phẩm/dịch vụ bổ sung, kết hợp để tạo hệ thống sản phẩm đa dạng, đồng bộ hóa chuỗi sản phẩm.

• Ví dụ: Nhà sản xuất đồ nội thất hợp nhất với công ty phân phối thiết bị nội thất.

Mua các doanh nghiệp phá sản hoặc gặp khó khăn tài chính

• Đặc điểm: Doanh nghiệp mục tiêu đang trong tình trạng mất khả năng thanh toán hoặc phá sản. Bên mua tận dụng tài sản, công nghệ hoặc thương hiệu còn lại với giá ưu đãi.

• Yêu cầu pháp lý:

  • Thẩm định kỹ nợ xấu, tình trạng tài chính, pháp lý.

  • Đàm phán chi tiết trách nhiệm nợ, tài sản đảm bảo.

  • Tuân thủ Luật Phá sản và Luật Cạnh tranh về tập trung kinh tế.

• Ví dụ: Một nhà đầu tư mua lại nhà máy thép phá sản để khai thác dây chuyền công nghệ.

Chuyển nhượng cổ phần trên thị trường chứng khoán

• Đặc điểm: Giao dịch thực hiện qua sàn giao dịch chứng khoán, không qua hợp đồng trực tiếp. Đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả.

• Ưu điểm: Dễ dàng tiếp cận nhà đầu tư nội, ngoại; thanh khoản cao.

• Ví dụ: Quỹ đầu tư ngoại mua cổ phần lớn của một công ty niêm yết trên sàn HOSE.

Chuyển đổi loại hình doanh nghiệp sau khi mua lại

• Đặc điểm: Sau giao dịch, bên mua tái cấu trúc và chuyển đổi loại hình doanh nghiệp để phù hợp với chiến lược phát triển mới.

• Ví dụ: Sau khi mua công ty TNHH, nhà đầu tư chuyển đổi thành công ty cổ phần để huy động vốn dễ dàng hơn.

Quy trình chuẩn bị & lưu ý pháp lý chung khi thực hiện các hình thức mua bán doanh nghiệp

Xem thêm: chi tiết quy trình và các hình thức mua bán doanh nghiệp

Các bước thực hiện giao dịch M&A:

1. Xác định mục tiêu chiến lược & hình thức phù hợp

2. Khảo sát sơ bộ và tiếp cận doanh nghiệp mục tiêu

3. Ký kết thỏa thuận bảo mật (NDA)

4. Due diligence (thẩm định) toàn diện:

   • Pháp lý: tình trạng sở hữu, quyền và nghĩa vụ.

   • Tài chính: định giá, kiểm toán.

   • Thuế và rủi ro liên quan.

   • Vận hành, nhân sự, khách hàng, đối tác.

5. Đàm phán & ký hợp đồng chuyển nhượng khi thực hiện các hình thức mua bán các doanh nghiệp

6. Xin cấp phép hoặc thông báo cơ quan chức năng nếu cần thiết

7. Hoàn tất thủ tục chuyển giao và tái cấu trúc hậu M&A

Kết luận từ chuyên gia của AlphaAM:

Việc chọn đúng hình thức M&A sẽ quyết định lớn đến thành công của chiến lược phát triển sau đó. Các doanh nghiệp và nhà đầu tư cần:

• Hiểu rõ từng loại hình, phù hợp chiến lược và nguồn lực hiện có.

• Chuẩn bị kỹ càng pháp lý và tài chính trước giao dịch.

• Quan trọng nhất là khả năng tích hợp và tái cấu trúc hậu M&A để tạo giá trị bền vững.